London Calling – Kunstmuseum Den Haag

In 2026 is het 50 jaar geleden de Amerikaanse schilder R.B. Kitaj in Londen de tentoonstelling The Human Clay organiseerde – en in de catalogus opperde dat er zoiets als een ‘School of London’ bestaat: niet een samenhangende stijl of stroming in de moderne Britse schilderkunst, maar een bonte verzameling individuele, eigenzinnige schilders in naoorlogs Londen die één ding gemeen hadden: de gedeelde fascinatie voor de menselijke vorm.

In samenwerking met Tate presenteert Kunstmuseum Den Haag nu, 50 jaar later, de tentoonstelling London calling: iconische werken van de grootmeesters uit dit illustere netwerk. Fantastische schilders met uitgebreide, indrukwekkende oeuvres als Francis Bacon, Lucian Freud en David Hockney, die op eigen wijze vasthielden aan het verbeelden van menselijke lichamelijkheid, in een kunstwereld die steeds meer gedomineerd werd door abstractie. – Prof.d.Margriet Schavemaker Algemeen directeur Kunstmuseum Den Haag

Francis Bacon

The Colony Room I by Michael Andrews

‘Het feit dat Bacon is afgebeeld inThe Colony Room I – naast Belcher, al steunend op de bar onderstreept de centrale rol die hij speelde in het artistiek-intellectuele milieu van Soho. Je zou kunnenstellen dat zijn schilderijen evengoed gaan over de gemeenschappen en relaties waar hij destijds mee in aanraking kwam in nachtclubs, bars en andere openbare gelegenheden. In tegenstelling tot Andrews had Bacon echter meestal de neiging om de mensen die zich daar ophielden individueel af te beelden in zijn schilderijen. Zo zien we in Man in Blu I (1954), de eerste uit een serie van zeven schilderijen, een man in pak; hij leunt tegen de bar, met zijn armen over elkaar en zijn hoofd op zij gedraaid. Geïnspireerd op een ontmoeting tussen Bacon en een man in een bar in Henley-on-Thames, lijkt het schilderij te refereren aan het fenomeen ‘cruisen’, waarbij mannen in publieke ruimtes op zoek gaan nar losse seksuele contacten met andere mannen. De blik van de man verschuift op ieder opeenvolgend doek. Zo kijkt hij eerst van ons weg, dan om zich heen en tenslotte rechtstreeks naar ons de toeschouwer – een nabootsing van van het voor cruisen karakteristieke proces van blikken uitwisselen en andere non-verbale communicatie. Dit soort verhulde praktijken waren voor queer mannen van groot belang waarin de morele paniek over homoseksualiteit een hoogtepunt had bereikt in Groot-Brittanië, en er streng toezicht was op openlijke uitingen daarvan. Hoewel hij op het eerste gezicht geïsoleerd lijkt, verwijst hij naar de Man in Blue I dus ook naar de clandestiene, maar rijkgeschakeerde vormen van solidariteit en contact tussen mannen. In de jaren nadat dit schilderij werd gemaakt, kwamen er publieke discussies op gang over het decriminaliseren van homoseksualiteit, waarbij de nadruk lag op de figuur van de ‘respectable’ homoseksueel – afkomstig uit de middenklasse en met een mannelijk voorkomen – die zijn seksualiteit beleefde in de huiselijke ‘privésfeer’. Bacon zelf ging zich in zijn kunst vervolgens vragen stellen over de verschillende vormen die een ‘homoseksueel leven’ ook zou kunnen aannemen in Groot-Brittanië, zowel publiek als privé.’

Figure in a landscape (1945) is een van de vroegste voorbeelden waarvoor Bacon een gereproduceerd beeld als vertrekpunt gebruikte. Hij baseerde zich op een foto van zijn geliefde Eric Hall, die op een bankje in Hyde Park in slaap was gevallen. Een groot deel van Halls lichaam is overgeschilderd, waardoor een zwarte leegte ontstaat. Een open en bebloede mond lijkt in microfoons te spreken – een detail dat Bacon mogelijk ontleende aan foto’s van speechende nazileiders. De blauwe lucht en idyllische omgeving contrasteren sterk met deze verwrongen figuur en de suggestie van georganiseerd politiek geweld. Het schilderij is een vroeg voorbeeld van Bacons vermenging van het gewelddadige met het alledaagse. Daarnaast markeert dit schilderij zijn vroegste pogingen om krachtige beelden van lichamelijkheid te combineren met persoonlijke en vaak autobiografische verwijzingen.

Study for a Portrait (1952)

Seated Figure (1961)

…

Portrait of Isabel Rawsthorne (1966)